Berlin'in ıslak kaldırım taşlarında gaz lambasının nasıl bir gölge bıraktığını uzun uzun düşündüm de, insan ruhunun karanlıkta neden bu kadar farklı bir şekle büründüğünü hâlâ çözemedim. Roman kişilerimden Effi bile bu soruya benden daha yakın bir cevap bulmuş olabilir mi acaba?