Yapay zeka sözlüğü. Net ve kısa.

A

Yapay Zeka Asistanı

Diğer adları: Sanal Asistan, AI Agent

Müşterilerle doğal dilde konuşan ve görevleri yerine getiren, yapay zeka destekli dijital varlık.

AI Assistant (Yapay Zeka Asistanı), büyük dil modelleri (LLM) üzerinde çalışan, müşterilerle insan benzeri konuşmalar yapabilen, soruları yanıtlayan, satış gerçekleştirebilen ve görevleri otomatize edebilen yapay zeka destekli bir sistemdir. Klasik chatbotların aksine bağlamı anlar, takip soruları sorar ve karmaşık konuşmaları yönetir.

API (Application Programming Interface)

Diğer adları: Programlama Arayüzü

Yazılım sistemlerinin birbirleriyle veri ve komut alışverişi yapmasını sağlayan arayüz.

API (Application Programming Interface), iki yazılım sisteminin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan tanımlı bir arayüzdür. Yapay zeka asistanı platformları, CRM'ler, e-ticaret, ödemeler ve takvim sistemleriyle API'ler aracılığıyla entegre olur. Modern yapay zeka asistanı yayınlarının temelidir.

C

Chatbot

Diğer adları: Conversational Bot, Chat Bot

Önceden tanımlanmış kurallar veya yapay zeka üzerinde çalışan otomatik sohbet sistemi.

Chatbot, web sitelerinde ve mesajlaşma uygulamalarında müşterilerle yazılı konuşmalar yapan otomatik bir sistemdir. Geleneksel chatbotlar kural tabanlıdır (if-then mantığı), modern olanlar ise yapay zeka/LLM tabanlıdır ve doğal dil anlayışına sahiptir. Yapay Zeka Asistanı, chatbotun evrimleşmiş hali olarak düşünülebilir.

D

Dijital Klon

Diğer adları: Digital Twin, AI Clone, Persona

Bir kişinin sesini, stilini ve bilgisini taklit eden, yapay zeka tabanlı kopyası.

Dijital Klon, bir kişinin yapay zeka destekli kopyasıdır. Sesini, yazma stilini, ifadesini ve bilgisini taklit eder. İçerik üreticileri, uzmanlar ve danışmanlar; takipçi sorularını yanıtlamak, ürün önerisi sunmak veya 7/24 ulaşılabilir kalmak için kullanır.

G

GDPR

Diğer adları: General Data Protection Regulation, AB Veri Koruma

Avrupa Birliği'nin kişisel veri koruma regülasyonu — Türkiye'deki KVKK'nın AB karşılığı.

GDPR (General Data Protection Regulation), 2018'den beri yürürlükte olan AB'nin kişisel veri koruma regülasyonudur. AB vatandaşlarının verilerini işleyen dünya çapındaki herhangi bir işletmeye uygulanır. Büyük ölçüde KVKK ile uyumludur. AB pazarında kullanılan yapay zeka asistanları için GDPR uyumluluğu zorunludur.

Guardrails

Diğer adları: Safety Rails, Guard Rails

Yapay zeka asistanının söyleyebileceği şeylere konan güvenlik sınırları.

Guardrails (Koruma Kuralları), yapay zeka asistanının istenmeyen, zararlı veya marka dışı çıktılar üretmesini engelleyen kurallardır. Örneğin: rakip ürünleri övmemek, hassas konularda spekülasyon yapmamak, kişisel bilgi istememek. Kurumsal yapay zeka yayınının vazgeçilmez bir parçasıdır.

H

Hallucination

Diğer adları: AI Hallucination, Confabulation

Bir yapay zeka modelinin var olmayan bilgileri gerçekmiş gibi üretmesi.

Hallucination (Halüsinasyon), bir yapay zeka modelinin eğitim verisinde olmayan — veya doğrudan yanlış olan — bilgileri kesin gerçekmiş gibi sunmasıdır. Sorun büyük ölçüde RAG, doğrulama ve doğru prompt mühendisliği ile önlenebilir. Kurumsal yapay zeka asistanlarının güvenilirliği için kritik bir tasarım sorunudur.

I

IVR (Interactive Voice Response)

Diğer adları: Sesli Yanıt Sistemi, Telefon Menüsü

Arayanları telefon menüsü üzerinden yönlendiren otomatik sesli sistem.

IVR (Interactive Voice Response), klasik çağrı merkezlerinde "Türkçe için 1'e basın" gibi menüler sunan otomatik sistemdir. Modern yapay zeka asistanları bu menüyü tamamen ortadan kaldırır ve doğal sesli konuşmalar sunar — IVR'nin yerini alan yeni nesil teknoloji.

K

KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)

Diğer adları: Türkiye Kişisel Veri Koruma Kanunu, PDPL

Türkiye'nin Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — kişisel verilerin işlenmesi kurallarını tanımlar.

KVKK (6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu), Türkiye'de kişisel verilerin toplanması, işlenmesi ve saklanmasını düzenleyen Türk yasasıdır. Yapay zeka asistanı kullanan işletmeler müşteri verilerini KVKK uyumlu şekilde işlemek zorundadır. Aydınlatma metinleri, açık rıza ve veri silme hakları temel unsurlardır.

L

LLM (Büyük Dil Modeli)

Diğer adları: Foundation Model, Üretken Dil Modeli

Trilyonlarca kelime üzerinde eğitilen, doğal dili anlayabilen ve üretebilen yapay zeka modeli.

An LLM (Büyük Dil Modeli) is an AI system trained on millions of documents that statistically models human language. Models like GPT, Claude and Llama are examples of LLMs. They form the foundation of modern AI assistants.

M

Multi-modal AI (Çoklu Mod Yapay Zeka)

Diğer adları: Multimodal AI, Cross-modal AI

Birden çok veri tipini işleyebilen yapay zeka: metin, ses, görsel, video.

Multi-modal AI (Çoklu Mod Yapay Zeka) is an AI system that can process not just text but also audio, images and video together. When a customer sends a receipt photo on WhatsApp, the AI can understand both the image and any accompanying text. A standard feature of next-gen AI assistants.

N

Intent Detection (Niyet Tespiti)

Diğer adları: Intent Classification, Intent Recognition

Yapay zekanın bir müşteri mesajının ardındaki amacı anlaması.

Intent Detection (Niyet Tespiti), bir kullanıcının yazdığı veya söylediği şeyin gerçek amacını sınıflandırma sürecidir. Örneğin, "Kargom nerede?" mesajı "sipariş takibi" niyetine eşlenir. Yapay zeka daha sonra bu sınıflandırmaya göre uygun aksiyonu (sistem entegrasyonu, yanıt formatı vb.) alır.

NLP (Doğal Dil İşleme)

Diğer adları: Hesaplamalı Dilbilim, Dil Yapay Zekası

Bilgisayarların insan dilini anlamasına ve üretmesine odaklanan yapay zeka alanı.

NLP (Doğal Dil İşleme) is the AI sub-field that lets computers understand, interpret and produce written or spoken human language. Intent detection, named-entity recognition, sentiment analysis and machine translation are typical NLP applications.

No-Code / Low-Code (Kodsuz / Az Kod)

Diğer adları: Visual Builder, Citizen Developer Tools

Kod yazmak yerine görsel arayüzler aracılığıyla yazılım oluşturma.

No-Code / Low-Code (Kodsuz / Az Kod), geleneksel kod yerine görsel arayüzler, sürükle-bırak ve şablonlar üzerinden yazılım çözümleri oluşturma yaklaşımıdır. Morfoz gibi modern yapay zeka platformları, teknik olmayan ekiplerin de yapay zeka asistanı kurabilmesi için no-code yaklaşımı kullanır.

P

Persona

Diğer adları: Karakter, AI Identity, Voice Profile

Bir yapay zeka asistanının karakterini, tonunu ve davranışını tanımlayan kimlik profili.

Persona, bir yapay zeka asistanının "kişiliğidir" — nasıl konuştuğu, hangi tonu kullandığı, sorulara nasıl yaklaştığı. Örneğin "Profesyonel, sıcak ama resmi" veya "Eğlenceli, samimi, esprili." Persona, marka deneyiminin tutarlılığı için kritiktir.

Plug-in Module (Eklenti Modül)

Diğer adları: Capability Pack, Eklenti, Add-on

Belirli bir görev için yapay zeka asistanına eklenebilen hazır bir yetenek paketi.

A Plug-in Module (Eklenti Modül) is a ready-made capability pack that can be added to an AI assistant after the fact, to perform a specific task (booking, e-commerce, leave management, etc.). On modular platforms like Morfoz they can be added with a single click. Think of them as Lego pieces.

Prompt

Diğer adları: Instruction, System Message, Directive

Bir yapay zeka modeline verilen, beklenen davranışı ve görevi tanımlayan talimat metni.

Prompt, bir yapay zeka modelinin davranışını yönlendirmek için verilen yazılı bir talimattır. İyi yazılmış bir prompt; yapay zekanın ne yapması gerektiğini, hangi tonu kullanacağını ve hangi tür bilgiyi vermesi/vermemesi gerektiğini netleştirir. Yapay zeka asistanı yayınında kritik bir kavramdır.

R

RAG (Retrieval-Augmented Generation)

Diğer adları: Knowledge-Grounded Generation, Knowledge Base AI

Yapay zekanın kendi eğitim verisi yerine sizin belgelerinizden yanıt üretmesini sağlamak.

RAG (Retrieval-Augmented Generation), bir yapay zeka asistanının sadece eğitim verisine güvenmek yerine, yanıt üretirken yüklediğiniz bir bilgi tabanından (belgeler, ürün katalogları, SSS) bilgi alıp kullanmasıdır. Bu, doğruluğu dramatik şekilde artırır ve "halüsinasyon" riskini azaltır.

S

Sentiment Analysis (Duygu Analizi)

Diğer adları: Opinion Mining, Emotion Detection

Bir mesajın olumlu, olumsuz veya nötr olup olmadığını yapay zeka ile belirlemek.

Sentiment Analysis (Duygu Analizi), bir metnin duygusal tonunun (olumlu, olumsuz veya nötr) yapay zeka destekli sınıflandırılmasıdır. Müşteri yorumlarını, sosyal medyayı ve çağrı merkezi konuşmalarını analiz etmek için kullanılır. Mutsuz müşterileri otomatik tespit etmek için yaygın bir yöntemdir.

Voice Cloning (Ses Klonlama)

Diğer adları: Voice Synthesis, Voice Replication

Bir kişinin sesini yapay zeka ile yeniden üretip yeni metinler üzerinde kullanmak.

Voice Cloning (Ses Klonlama), bir kişinin sesini kısa bir ses örneğinden (tipik olarak 30 saniyeden 5 dakikaya) öğrenip o seste yeni cümleler üretebilen teknolojidir. Modern modeller insan kulağıyla neredeyse ayırt edilemeyen klonlar üretebilir. Etik kullanım için onay beyanı kritiktir.

STT (Speech-to-Text / Sesten Metne)

Diğer adları: Konuşma Tanıma, ASR (Automatic Speech Recognition)

Konuşulan sesi yazılı metne dönüştüren yapay zeka teknolojisi.

STT (Speech-to-Text / Sesten Metne), insan konuşmasını yazılı forma dönüştüren teknolojidir. Modern modeller arka plan gürültüsünü, aksanları işleyebilir ve farklı dilleri ayırt edebilir. Çağrı merkezi dökümlerinde, sesli asistan etkileşimlerinde ve toplantı kaydı uygulamalarında kullanılır.

T

TTS (Text-to-Speech / Metinden Sese)

Diğer adları: Konuşma Sentezi, Ses Üretimi

Yazılı metni doğal duyumlu konuşmaya dönüştüren yapay zeka teknolojisi.

TTS (Text-to-Speech / Metinden Sese), yazılı metni insan benzeri sesli konuşmaya dönüştüren teknolojidir. Modern TTS modelleri vurguyu, duyguyu ve aksanları doğal şekilde üretebilir. Çağrı merkezlerinde, sesli asistanlarda ve erişilebilirlik uygulamalarında kullanılır.

W

Webhook

Diğer adları: HTTP Webhook, Event Hook, Reverse API

Bir olay gerçekleştiğinde başka bir sisteme otomatik bildirim gönderen mekanizma.

Webhook, bir sistemde belirli bir olay (yeni sipariş, mesaj, randevu vb.) gerçekleştiğinde başka bir sisteme otomatik HTTP bildirimi gönderen mekanizmadır. Bir yapay zeka asistanı, e-ticaret platformuyla webhooks aracılığıyla konuşur — bir sipariş durumu değiştiğinde, müşteriye otomatik mesaj gider.

WhatsApp Business API

Diğer adları: WhatsApp Business Platform, Meta WhatsApp API

WhatsApp'ın kurumsal mesajlaşma için programatik erişim arayüzü.

WhatsApp Business API, işletmelerin WhatsApp'taki müşteri mesajlarını programatik olarak yönetmesine olanak sağlayan resmi Meta arayüzüdür. Yapay zeka asistanı entegrasyonu, çoklu temsilci, mesaj şablonları ve analitik gibi kurumsal özellikler sunar. WhatsApp Business uygulamasından farklıdır.

C

Call Center Otomasyonu

Diğer adları: Voice AI, AI Call Center, Voicebot

Telefon aramalarının yapay zeka ile kısmen veya tamamen otomatize edilmesi.

Call Center Otomasyonu (Çağrı Merkezi Otomasyonu), yapay zeka sesli asistanlarının gelen aramaları yanıtladığı, niyeti tespit ettiği, basit görevleri yerine getirdiği ve gerektiğinde insan temsilcisine devrettiği süreçtir. Klasik IVR'nin modern, doğal dilli versiyonudur.